Tín chỉ carbon – công cụ thúc đẩy kinh tế xanh

Cơ hội đã rộng cửa

Theo PGS.TS. Hoàng Văn Phụ, Chủ tịch Hội đồng khoa học Viện Kinh tế và Phát triển, thị trường tín chỉ carbon là chìa khóa giúp giảm phát thải CO₂ và đáp ứng mục tiêu tăng trưởng xanh. Nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền” không chỉ phân bổ nguồn lực hiệu quả mà còn tạo dòng tài chính mới cho các dự án công nghệ sạch.

Cơ hội và khung pháp lý tại Việt Nam

Việt Nam đã xây dựng nền tảng pháp lý cho thị trường carbon: Luật Bảo vệ môi trường 2020 lần đầu ghi nhận thị trường carbon, Nghị định 06/2022/NĐ-CP quy định lộ trình và cơ chế vận hành, và Quyết định 232/QĐ‑TTg (2025) phê duyệt Đề án phát triển thị trường carbon 2025‑2030. Dự kiến sàn giao dịch tín chỉ carbon sẽ ra mắt vào năm 2028, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tài chính xanh.

Các bên mua tiềm năng và nhu cầu thị trường

Bà Roxanne Tan (South Pole) phân loại thị trường tín chỉ carbon thành: tuân thủ NDC, cơ chế ETS nội địa, Corsia và thị trường tự nguyện. Năm nhóm mua chính gồm: tổ chức tài chính và ngân hàng, quỹ đầu tư, công ty thương mại, môi giới và các tập đoàn, chính phủ.

Khảo sát cho thấy 13% các bên mua đang tích cực tìm kiếm tín chỉ carbon Việt Nam, 73% sẵn sàng xem xét nếu đáp ứng yêu cầu, và 33% quan tâm cao tới tín chỉ carbon rừng – lĩnh vực ưu tiên với tiềm năng lớn.

Thách thức và giải pháp cho doanh nghiệp, địa phương

Tham gia sớm, chuẩn bị bài bản

Ông Nguyễn Thành Công (Cục Biến đổi khí hậu) nhấn mạnh: nguồn nhân lực chuyên môn còn hạn chế, khiến nhiều địa phương khó nắm bắt xu hướng toàn cầu. Bà Nguyễn Hồng Loan (GreenCIC) lưu ý rằng các doanh nghiệp, đặc biệt trong ngành phát thải lớn, cần vốn đầu tư dày, thời gian dài và công nghệ cao – không phải giải pháp nào cũng khả thi ngay.

Để khắc phục, bà Loan đề xuất địa phương xây dựng năng lực dữ liệu, rà soát nguồn phát thải và tiềm năng hấp thụ carbon, đặc biệt trong lâm nghiệp, nông nghiệp, chất thải và năng lượng. Giai đoạn thí điểm nên được xem như cơ hội học hỏi, xây dựng chiến lược dài hạn cho thị trường carbon chính thức.

Bước tiếp theo: chuẩn bị chiến lược tham gia thị trường carbon

Cục Biến đổi khí hậu khuyến nghị địa phương tăng cường phối hợp với trung ương, tổ chức hội thảo, truyền thông để nâng cao năng lực cán bộ. Ngoài ra, học hỏi các mô hình thành công trong nước như cơ chế trao đổi giảm phát thải ở Bắc Trung Bộ hay Đề án một triệu hecta lúa sẽ giúp thiết kế dự án hiệu quả, chia sẻ lợi ích hài hòa giữa nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Việc xác định hiện trạng phát thải, nhu cầu và lộ trình giảm phát thải trong tương lai là nền tảng để doanh nghiệp và địa phương tham gia thị trường carbon một cách chủ động, bền vững.